L-istress huwa r-rispons tal-ġisem meta tħossok taħt pressjoni jew mhedded. Xi drabi jista’ jgħinek tiffoka jew tlesti xi ħaġa. Iżda meta l-pressjoni tkun diffiċli biex timmaniġġjaha, l-istress jista’ jaffettwa l-burdata, il-benesseri fiżiku u r-relazzjonijiet tiegħek. Jista’ jimmanifesta ruħu b’modi differenti minn persuna għal oħra, għalhekk li tinnota x’jinbidel fik huwa l-ewwel pass utli.
Ħares lejn erba’ oqsma
- Sentimenti: Tista’ tħossok irritabbli, irrabjat, bid-dmugħ f’għajnejk, inkwetat, anzjuż, bla tama jew imbeżża’.
- Ħsibijiet: Tista’ ssibha diffiċli tieħu deċiżjonijiet, ikollok ħsibijiet jiġru f’moħħok jew tħossok maħkum.
- Ġisem: L-istress jista’ jkun assoċjat ma’ problemi fl-istonku, uġigħ ta’ ras, uġigħ fil-muskoli, reazzjonijiet tal-ġilda, sturdament, dardir jew sensazzjoni li se tintilef minn sensik. Dawn is-sintomi jista’ jkollhom kawżi oħra wkoll.
- Imġiba: Tista’ tinnota bidliet fl-ikel jew fl-eżerċizzju, żieda fix-xorb, fit-tipjip jew fl-użu ta’ sustanzi oħra, jew li titbiegħed min-nies u mill-attivitajiet li s-soltu tieħu gost bihom.
L-istress jista’ jiġi wara bosta tipi ta’ pressjoni, fosthom ix-xogħol, il-flus, ir-relazzjonijiet, tħassib dwar is-saħħa jew bidliet f’daqqa fil-ħajja. Dak li persuna tista’ timmaniġġja jvarja minn persuna għal oħra; li tqabbel ir-reazzjoni tiegħek ma’ ta’ ħaddieħor mhuwiex kejl affidabbli.
Żomm rekord personali sempliċi
- Agħżel mument qasir biex tagħmel rendikont. Darba kuljum, innota kif tħossok, x’għandek f’moħħok, kwalunkwe bidla f’ġismek u x’għamilt differenti.
- Żid il-kuntest. Irreġistra x’kien qed jiġri qabel, bħal skadenza, konverżazzjoni diffiċli jew diversi talbiet fl-istess ħin.
- Fittex x’jirrepeti ruħu. Wara diversi noti, staqsi jekk ċerti sitwazzjonijiet għandhomx it-tendenza li jiġu qabel xi sinjali partikolari. Innota wkoll x’jidher li għen, jekk kien hemm xi ħaġa.
- Agħżel rispons wieħed li tista’ timmaniġġja. Tista’ taqsam biċċa xogħol kbira f’passi iżgħar, tippjana minn qabel għal jum impenjattiv, tieqaf għal ftit minuti biex tieħu n-nifs, jew titkellem ma’ xi ħadd li tafda. Innota jekk tagħmillekx differenza.
Pereżempju, xi ħadd jista’ jirreġistra li jħoss tensjoni u irritabbiltà wara li jaslulu messaġġi tax-xogħol tard filgħaxija, u mbagħad jinduna li meta jitfi n-notifiki fil-ħin personali jħossu inqas imqalleb. Dan huwa eżempju, mhux regola: il-mod kif l-istress jaffettwak jista’ jkun differenti.
Meta għandek tfittex l-għajnuna
Tassumix li kull uġigħ, bidla fil-ġilda jew episodju ta’ sturdament huwa kkawżat mill-istress. Fittex parir mediku dwar sintomi li jinkwetawk, stress qawwi jew tbatija li tippersisti jew taffettwa l-ħajja ta’ kuljum. Rekord jista’ jgħinek tispjega x’inbidel, iżda ma jistax jiddijanjostika l-kawża. Jekk tħoss li ma tiflaħx tlaħħaq jew li ma tistax iżżomm ruħek sigur, fittex appoġġ urġenti.
Kellem professjonist tas-saħħa jekk l-istress ikun qawwi, jippersisti, jaffettwa l-ħajja ta’ kuljum, jew jekk tkun imħasseb dwar sintomi fiżiċi. Fittex appoġġ urġenti jekk tħoss li ma tiflaħx tlaħħaq jew li ma tistax iżżomm ruħek sigur. Din l-informazzjoni ġenerali ma tistax tidentifika l-kawża tas-sintomi jew tieħu post parir individwali.
Dan l-artiklu huwa informazzjoni ġenerali dwar is-saħħa u ma jissostitwixxix valutazzjoni medika individwali, dijanjosi jew pjan ta' trattament.