Il-mard kardjovaskulari jinkludi kundizzjonijiet li jaffettwaw il-qalb u l-vini, bħall-attakk tal-qalb u l-puplesija. Ir-riskju jiġi ffurmat minn diversi fatturi li jaġixxu flimkien. L-użu tat-tabakk, id-dieta, l-attività fiżika u l-użu dannuż tal-alkoħol huma rilevanti; hekk ukoll fatturi mkejla bħall-pressjoni tad-demm, il-glukożju fid-demm, il-lipidi fid-demm u l-piż tal-ġisem. L-istorja tal-familja, l-istress, it-tniġġis tal-arja u ċ-ċirkustanzi soċjali jew ekonomiċi usa’ jistgħu wkoll ikunu importanti.
Riżultat wieħed ma jistax jiddeskrivi r-riskju kardjovaskulari kollu tiegħek. Xi mard sottostanti tal-vini m’għandux sintomi, u persuna tista’ ma tkunx taf bih qabel ma sseħħ ġrajja serja. Professjonist fil-qasam kliniku jista’ jqis flimkien l-informazzjoni disponibbli u jiddiskuti x’għandu jsir wara, jekk ikun hemm bżonn. Dan l-artiklu jgħinek tħejji mistoqsijiet; ma jikkalkulax ir-riskju personali tiegħek u lanqas jinterpreta r-riżultati.
Ħejji lista utli ta’ mistoqsijiet
- Iġbor dak li taf. Innota kwalunkwe kejl jew riżultat ta’ test reċenti li diġà għandek, kundizzjonijiet tas-saħħa rilevanti, mediċini, użu tat-tabakk, u l-istorja ta’ qraba mill-qrib dwar mard tal-qalb jew tal-vini. Immarka dak kollu li m’intix ċert dwaru minflok taqta’.
- Iddeskrivi ċ-ċirkustanzi tiegħek. Semmi drawwiet jew diffikultajiet li jistgħu jaffettwaw saħħtek, bħal diffikultà biex tkun attiv, aċċess għall-ikel, stress jew espożizzjoni għat-tniġġis tal-arja. M’għandekx għalfejn tippreżenta stil ta’ ħajja perfett jew tispjega kollox f’daqqa.
- Staqsi kif il-fatturi jingħaqdu flimkien. Pereżempju: “Kif jaffettwaw l-istampa ġenerali l-pressjoni tad-demm, il-glukożju fid-demm, il-lipidi fid-demm, l-istorja tal-familja u d-drawwiet ta’ kuljum tiegħi?” Tista’ tistaqsi wkoll liema informazzjoni hija nieqsa u jekk ikunx xieraq li ssir valutazzjoni oħra.
- Ftiehmu dwar xi tfisser id-diskussjoni għalik. Staqsi x’azzjonijiet huma raġonevoli, x’appoġġ huwa disponibbli, u meta għandha terġa’ tiġi eżaminata s-sitwazzjoni. Jekk jiġu diskussi mediċini, staqsi dwar l-għan tagħhom u dwar kwalunkwe mistoqsija jew tħassib li għandek. Tibdiex, twaqqafx jew tibdilx kura preskritta abbażi ta’ dan l-artiklu.
Eżempju konkret
Ejja ngħidu li qalulek li kejl wieħed kien għoli, iżda ma tafx kif dan għandu x’jaqsam mal-istorja tal-familja tiegħek jew ma’ riżultati oħra. Minflok tiddeċiedi li dan in-numru wieħed jipprova li r-riskju tiegħek huwa għoli jew baxx, ħu r-riżultat għand professjonist tas-saħħa u staqsi kif jaqbel mal-bqija tal-informazzjoni tiegħek. Staqsi x’jeħtieġ konferma, x’jista’ jiġi indirizzat issa, u liema segwitu jkun xieraq.
Żomm f’moħħok il-limitazzjonijiet
Valutazzjoni tar-riskju mhijiex garanzija li se jseħħ jew mhux se jseħħ attakk tal-qalb jew puplesija. Ir-riżultati jeħtieġu kuntest, u l-informazzjoni disponibbli tista’ ma tkunx kompluta. Il-WHO tidentifika influwenzi relatati mal-imġiba u mal-ambjent, kif ukoll fatturi intermedji li jistgħu jitkejlu; dan ma jfissirx li kull influwenza tista’ tinbidel minn individwu. Fittex parir personalizzat għall-interpretazzjoni u d-deċiżjonijiet. Skumdità f’daqqa fis-sider, diffikultà biex tieħu n-nifs, jew dgħufija f’daqqa, diffikultà biex titkellem jew telf tal-bilanċ jistgħu jindikaw emerġenza: fittex kura medika minnufih.
Itlob lil tabib jew professjonist ieħor tas-saħħa kwalifikat biex jivvaluta ċ-ċirkustanzi tiegħek, jispjega r-riżultati tat-testijiet u jiddiskuti segwitu jew appoġġ xieraq. Fittex kura medika urġenti għal sintomi f’daqqa li jistgħu jindikaw attakk tal-qalb jew puplesija.
Dan l-artiklu huwa informazzjoni ġenerali dwar is-saħħa u ma jissostitwixxix valutazzjoni medika individwali, dijanjosi jew pjan ta' trattament.